AB Komisyonu Dijital Adalet Yasası teklifini sundu
Avrupa Komisyonu 11 Kasım 2026'da Dijital Adalet Yasası'nı (DFA) önerdi. Teklif karanlık desenleri yasaklamayı, abonelikleri iptal etmeyi kolaylaştırmayı, influencer reklamlarının açıkça belirtilmesini ve çocuklara yönelik kişiselleştirilmiş reklamları sınırlamayı hedefliyor. Metin henüz yasa değil: yürürlüğe girmesi için AB Parlamentosu ve Konsey'in uzlaşması gerekiyor.
Komisyon, çevrim içi alışverişte tüketiciyi koruyan yeni bir yasa önerdi
Avrupa Komisyonu, 11 Kasım 2026 tarihli duyurusunda Dijital Adalet Yasası'nı yeni önerdiğini açıkladı. Amaç, manipülatif pazarlama ve gizli ücret gibi çevrim içi haksız ticari uygulamaların tüketicinin özgür ve bilinçli seçim yapmasını engellemesinin önüne geçmek. Komisyon, insanların mağazada olduğu kadar çevrim içi alışverişte de aynı korumaya sahip olmasını istediğini belirtiyor.
Komisyon sayfası, 2025 Tüketici Koşulları Karnesi'ne atıfla insanların yaklaşık yüzde 60'ının çevrim içi alışveriş yaptığını ve çevrim içi alıcıların sorun yaşama olasılığının mağazadan alışveriş yapanlara göre yüzde 60'tan fazla yüksek olduğunu aktarıyor.
Karanlık desenler, abonelikler, influencer'lar ve yapay zeka ajanları
Komisyon sayfasında öne çıkan başlıklar şöyle: yalnızca birkaç ürün kaldığı yönündeki asılsız iddia gibi manipülatif karanlık desenler yasaklanıyor. Sanal kuyruklarda anlık fiyat ile ulaşılabilecek en yüksek fiyatın gösterilmesi isteniyor. Kullanıcılar, aşırı ve zorlayıcı harcamayı teşvik eden bağımlılık yapıcı tasarım özelliklerini kapatabilecek. Influencer'lar ticari içeriği açıkça belirtmek zorunda olacak, çocuklara yönelik haksız kişiselleştirilmiş reklam ve fiyatlandırma sınırlanacak.
Abonelik tarafında dijital sözleşmeleri iptal etmek kolaylaşacak, istenmeyen otomatik yenilemeler sona erecek ve ücretsiz denemeler sessizce ücretli aboneliğe dönüşemeyecek. Teklif ayrıca Tüketici Hakları Yönergesi'nin çevrim içi uygulanışını sadeleştiriyor: tekrarlayan uygulama içi satın alımlarda daha basit ön bilgilendirme yapılacak.
Daha ayrıntılı hükümler teklif metnini özetleyen sektör yayını PPC Land'den geliyor; Komisyon sayfası bu ayrıntıları içermiyor. PPC Land'e göre teklif, 2005 tarihli Haksız Ticari Uygulamalar Yönergesi'nin yerini alacak bir tüzük olarak hazırlanmış. On karanlık desen her koşulda yasaklanıyor, beş uygulama daha yanıltıcı sayılıyor. Markalar ve ajanslar, ödeme yaptıkları influencer'ların kurallara uymasını sağlamakla yükümlü oluyor. Yapay zeka alışveriş ajanları ücretli yerleşimleri ve çıkar çatışmalarını açıklamak zorunda kalıyor; böyle bir durum varsa sözleşmeyi tüketici onaylıyor. E-posta ve SMS ile doğrudan pazarlama için önceden izin isteniyor; satıcının kendi benzer ürünleri için mevcut istisna korunuyor.
Reklam, abonelik ve arayüz tasarımı tek bir çerçeveye girebilir
Teklif yalnızca perakende sitelerini ilgilendirmiyor. PPC Land'e göre AB'deki kişilere satış yapan her işletmeyi, reklam teknolojisi şirketlerini ve influencer'lara ödeme yapan markalarla ajansları etkileyecek; abonelik kuralları çevrim içi kurulan sözleşmeleri kapsıyor. PPC Land'e göre Komisyon, AB genelini ilgilendiren yaygın ihlallerde doğrudan soruşturma yapabilecek ve dünya çapındaki yıllık cironun yüzde 6'sına kadar para cezası verebilecek. Aynı yayına göre bu yetki KOBİ'leri hedef almıyor ve ihlalin, üye devletlerin ve AB nüfusunun en az üçte ikisindeki tüketicileri etkilemesinin olası olması gerekiyor.
Zamanlama da önemli. PPC Land'e göre kurallar, yürürlüğe girişten 12 ay sonra uygulanmaya başlayacak; yürürlüğe giriş ise Resmî Gazete'de yayımdan 20 gün sonra olacak. Bu tarihler yalnızca teklif metninin PPC Land özetine dayanıyor ve Parlamento ile Konsey görüşmeleri sırasında değişebilir. Komisyon sayfası uygulama tarihi vermiyor; bu yüzden rakamları kesin takvim olarak değil, teklifteki öngörü olarak okumak gerekir.
Türkiye'deki işletmeler için anlamı
Bu bir AB teklifi; Türkiye'de doğrudan bağlayıcı değil. Aşağıdaki değerlendirme kaynaklardan çıkan bir olgu değil, bizim okumamız.
AB'deki tüketicilere satış yapan, onlara yönelik reklam yürüten ya da abonelik sunan Türk işletmeleri, teklif yasalaşırsa bu kurallarla karşılaşabilir. Kaynaklar Türkiye'ye özel bir hüküm belirtmiyor. Ancak PPC Land, Komisyon bilgi notuna dayanarak AB tüketicilerini hedefleyen AB dışı işletmelerin AB'de bir temsilci atamak zorunda kalacağını aktarıyor; bu yükümlülük ayrı CPC Tüzüğü revizyonunda yer alıyor. Bu bağlamda ihracat yapan bir e-ticaret sitesinin sahte stok uyarılarını, iptali zor abonelikleri ve etiketsiz influencer iş birliklerini şimdiden gözden geçirmesi makul bir hazırlık olur. Kesinleşmemiş bir teklife göre siteyi yeniden kurmak için erken, ama arayüzlerin nasıl kurulduğunu bilmek için erken değil.
UNALSOFT açısı
Bu haber tasarım kararlarını da ilgilendiriyor: geri sayım sayacı, stok uyarısı, ön seçili onay kutusu ve abonelik iptal akışı artık yalnızca dönüşüm ayarı değil, olası bir uyum konusu. Teklif henüz yürürlükte değil ve metin değişebilir. Web tasarım çalışmalarında bu tür arayüz öğelerini tasarım aşamasında gözden geçirmek, sonradan düzeltme ihtiyacını azaltabilir; hukuki değerlendirme ise ayrıca bir uzmanla yapılmalı.
Sitenizdeki arayüz öğeleri yeni kurallara hazır mı?
Sitenizin ve kampanyalarınızın abonelik, onay ve etiketleme akışlarını birlikte gözden geçirmek için kısa bir görüşme yeterli.