AB'de kanıtsız genel yeşil beyanlar ve dayanaksız etiketler kara listeye girdi
Avrupa Komisyonu'na göre Direktif (AB) 2024/825, 27 Eylül 2026 itibarıyla uygulanıyor. Tüccarın tanınmış mükemmel çevresel performansla gösteremediği çevre dostu, yeşil gibi genel beyanlar, sertifikasyona ya da kamu otoritesine dayanmayan sürdürülebilirlik etiketleri ve emisyon dengelemesine dayanan ürün düzeyi iklim nötr iddiaları artık yasak. Kurallar AB dışından gelen tüccarlara da uygulanıyor.
Direktif 2024/825, 27 Eylül'de uygulanmaya başladı
Avrupa Komisyonu'nun sürdürülebilir tüketim sayfasına (Adalet ve Tüketiciler Genel Müdürlüğü) göre, tüketicileri yeşil dönüşüm için güçlendiren Direktif (AB) 2024/825, Tüketici Hakları Direktifi ile Haksız Ticari Uygulamalar Direktifi'ni değiştiriyor ve yeşil aklamaya, erken eskitmeye karşı kuralları güçlendiriyor. Eş yasa koyucular metni 28 Şubat 2024'te kabul etti, üye devletlerin iç hukuka aktarma süresi 27 Mart 2026'da doldu. Sayfa dönüm noktasını tek cümleyle veriyor: "Since 27 September 2026, the Directive entered into application."
Komisyon aynı sayfada 22 Eylül 2026 tarihli bir Soru-Cevap belgesini listeliyor. Belge, Komisyon servislerinin ön görüşlerini yansıttığını ve bağlayıcı bir yorum olmadığını, AB hukukunu yetkili biçimde yalnızca AB Adalet Divanı'nın yorumlayabileceğini belirtiyor. Seyahat sektörü yayını Skift de düzenlemenin pazar günü yürürlüğe girdiğini yazdı; Skift direktifi EmpCo diye kısaltıyor, Komisyon'un Soru-Cevap belgesi ise ECGT Direktifi adını kullanıyor.
Üç yasak: genel beyan, dayanaksız etiket, dengelemeye dayalı iklim iddiası
Değişiklikler, Haksız Ticari Uygulamalar Direktifi'nin (UCPD) Ek I'ine, yani tüketici kararına etkisi ayrıca kanıtlanmadan her koşulda yasak sayılan uygulamalar listesine yeni maddeler ekliyor. 4a maddesi, tüccarın beyanla ilgili tanınmış mükemmel çevresel performansı gösteremediği genel çevre beyanlarını yasaklıyor. Genel beyan, bir sürdürülebilirlik etiketinde yer almayan ve ayrıntısı aynı ortamda açık ve belirgin biçimde verilmeyen beyan; gerekçedeki örnekler arasında ‘environmentally friendly’ (çevre dostu), ‘eco-friendly’ (eko dostu), ‘green’ (yeşil) ve ‘climate friendly’ (iklim dostu) var. Belgeye göre ayrıntısız ‘climate-friendly packaging’ (iklim dostu ambalaj) genel beyan sayılırken, ambalaj üretiminde kullanılan enerjinin yüzde 100'ünün yenilenebilir kaynaklardan geldiğini söyleyen ifade bu yasağa takılmıyor, yine de UCPD'nin diğer hükümlerine tabi. Tanınmış mükemmel performans üç yoldan gösteriliyor: AB Ekoetiketi; Nordic Swan, Blue Angel gibi üye devletlerde resmi olarak tanınan EN ISO 14024 tip I ekoetiketler; ya da Enerji Etiketleme Tüzüğü gibi diğer AB mevzuatına göre en üst performans.
2a maddesi, bir sertifikasyon planına dayanmayan ya da kamu otoritelerince kurulmamış sürdürülebilirlik etiketlerini yasaklıyor. Sertifikasyon planı; bağımsız üçüncü taraf doğrulaması, kamuya açık gereklilikler ve yetkin, bağımsız bir üçüncü tarafın izlemesini istiyor, plan sahibi ile izleyen taraf iki ayrı tüzel kişi olmalı. 27 Eylül 2026'da piyasadaki her etiket uyumlu olmalı; uymayan planlar uyarlanmalı, aksi hâlde etiketleri ticari iletişimden kaldırılmalı. Belge net: "The ECGT Directive does not provide for a transition period beyond this date." 4c maddesi ise emisyon dengelemesine dayanarak bir ürünün sera gazı etkisinin nötr, azaltılmış ya da pozitif olduğunu söylemeyi yasaklıyor. Belgedeki örnekte, tropik yağmur ormanında ağaçlandırmaya yatırım yapan bir havayolunun belirli bir uçuşu iklim nötr diye sunması bu yasağa giriyor. Şirket düzeyindeki dengeleme beyanları 4c'nin dışında ama UCPD'nin diğer hükümlerine tabi.
Kapsam geniş: AB dışı tüccar, marka adı, gelecek hedefi ve eski stok
Belgeye göre UCPD, tüketiciyi ilgilendiren ticari uygulamalara tüccar ya da ürün AB içinden veya üçüncü bir ülkeden gelse de uygulanıyor; AB dışı ülkelerin kamu otoritelerinin kurduğu etiketler de bir sertifikasyon planına dayanmıyorsa 2a kapsamında yasak. Skift de merkezi AB dışında olan şirketlerin kapsamda kaldığını yazıyor. Yayına göre kurallar karşılaştırma araçlarını ve otellerdeki eko etiketleri de kapsıyor. Soru-Cevap belgesine göre ürünleri çevresel ya da sosyal özelliklere göre karşılaştıran bir hizmet sunan tüccar, karşılaştırılan ürünler ve tedarikçileri, karşılaştırma yöntemi ve bilgiyi güncel tutma önlemleri hakkında bilgi vermek zorunda. Skift'e göre seyahat ve turizm sektörünün sürdürülebilirlik yöneticileri yasayı memnuniyetle karşıladı ve otel eko etiketlerinin azalmasını bekliyor. Yayının öne çıkan maddeleri, Komisyon'un Nordic Swan, Blue Angel, Avusturya ve Hollanda ekoetiketlerini uyumlu örnek olarak andığını aktarıyor; Soru-Cevap belgesinde bu dördü, genel beyan için tanınmış mükemmel performansı gösterebilen ve üye devletlerde resmi olarak tanınan tip I ekoetiket örnekleri olarak geçiyor. Skift, Green Key'in ise denetime dayalı akreditasyona geçtiğini yazıyor.
Marka ya da ürün adındaki ‘green’, ‘eco’, ‘natural’ gibi terimler, ortalama tüketicide çevresel çağrışım yaratması muhtemelse vaka bazında çevre beyanı sayılabiliyor. Renk ya da görsel tek başına genel beyan olamıyor, ama yazılı veya sözlü bir beyanla birleşince olabiliyor; yine de görseller vaka bazında örtük çevre beyanı olarak değerlendirilebiliyor, yaprak ya da su damlası gibi öğeler de bağlama ve tüketici algısına göre sürdürülebilirlik etiketi sayılabiliyor. İklim nötrlüğüne geçiş gibi gelecek beyanları, bağımsız üçüncü taraf bir uzmanın düzenli doğruladığı, açık ve doğrulanabilir taahhütler içeren ayrıntılı ve gerçekçi bir uygulama planı istiyor. Direktif yalnızca tüketiciye yönelik uygulamaları kapsıyor, işletmeler arası ilişkiler dışarıda. 27 Eylül'den itibaren eski stok da uyumlu olmalı; belge beyanı çıkartmayla kapatmak ya da düzeltmek veya satış noktasına ek bilgi koymak gibi seçenekler sayıyor. Denetim ulusal yetkili makamlar ve mahkemelerde; bazı ulusal hukuklarda gerçek ve tüzel kişiler de dava açabiliyor. Belgeye göre makamlar ihlalin ağırlığını, dağıtım zincirindeki ürünler dahil tüccarın makul ve orantılı uyum çabasını ve uyum önlemlerinin orantısız maliyet ya da gereksiz çevresel zarar doğurup doğurmayacağını dikkate alabiliyor.
Kaynaklar Türkiye'yi anmıyor, bu bölüm UNALSOFT yorumu
Komisyon sayfası, Soru-Cevap belgesi ve Skift haberinin erişime açık bölümü Türkiye'yi, Türk şirketlerini ya da Türk etiketlerini adıyla anmıyor. Bu bölümdeki Türkiye çıkarımları bu yüzden kaynaklardan çıkan bir olgu değil, açıkça UNALSOFT yorumudur. Yorumumuz şu: belge kuralların üçüncü ülke tüccarlarına da uygulandığını söylediği için, AB'deki tüketiciye ürün sayfası, pazaryeri ilanı, ambalaj ya da reklamla ulaşan Türkiye merkezli e-ihracatçılar ve AB'li misafire pazarlama yapan oteller aynı kurallarla değerlendirilebilir. Belgeye göre AB dışı ülkelerin kamu otoritelerinin kurduğu sürdürülebilirlik etiketleri, bir sertifikasyon planına dayanmıyorsa gösterilemiyor; bizim okumamız, bunun AB tüketicisine yönelik iletişimde Türk kamu kurumlarının etiketleri için de geçerli olduğu.
Bilinmeyenleri tek tek sayalım. Kaynaklarda şunlar yok: Türkiye'den satış yapan şirketlere dair herhangi bir veri ya da örnek; hangi Türk etiketlerinin bir sertifikasyon planına dayandığı (belge AB dışı kamu otoritelerinin etiketlerini sertifikasyon planına dayanmıyorsa yasak sayıyor, ama Türkiye'yi adıyla anmıyor); ceza ya da para cezası tutarları (Komisyon belgelerinde ve Skift'in açık bölümünde rakam yok; Soru-Cevap belgesi yaptırımı, yukarıda aktardığımız ölçütlerle ulusal makamlara ve mahkemelere bırakıyor); hangi üye devletin aktarımı tamamladığı (belge aktarımın sürdüğünü belirtiyor ama ülke saymıyor); online pazaryerlerine özgü yükümlülükler (belge çevresel özelliklere göre karşılaştırma hizmeti sunanlar için yukarıdaki bilgilendirme kuralını koyuyor, pazaryerlerini ise ayrıca ele almıyor); Tüketici Koruma İşbirliği (CPC) Ağı'nın eski stok için geliştirdiği ortak anlayış metninin içeriği (kaynaklar bu metni özetlemiyor, Komisyon sayfası yalnızca ona bağlantı veriyor). Aynı direktifin yasal garanti bildirimini ve GARAN etiketini 21 Eylül'de ayrıca ele almıştık.
UNALSOFT açısı
Bu haberi bir çevre politikası gelişmesi olarak değil, marka dilinin denetimi olarak okuyoruz. Belgeye göre kurallar ürünün kendisini değil, tüketiciye nasıl anlatıldığını hedefliyor: ambalajdaki ifade, ürün sayfasındaki rozet, reklamdaki slogan, hatta marka adı. Pratik karşılığı bir envanter: AB tüketicisine ulaşan her kanaldaki çevre beyanını tek listede toplamak ve her biri için ayrıntıyı aynı ortamda açıkça vermek, tanınmış bir ekoetiketle desteklemek ya da kaldırmak arasında karar vermek. Ayrıntılandırılan beyan da kanıta dayanmalı ve UCPD'nin diğer hükümlerine uymalı. Dengelemeye dayalı ürün düzeyi iklim iddialarında ise ayrıntı ya da etiket çözüm değil: seçenek, iddiayı kaldırmak ya da ürünün kendi değer zincirindeki gerçek yaşam döngüsü etkisine dayandırmak. Marka yönetimi çalışmalarında iddia dilini bu yüzden ayrı bir adım olarak ele alıyoruz. Bu yazı hukuki görüş değildir; bağlayıcı değerlendirme ulusal makamlara ve mahkemelere aittir.
AB'ye satış yapıyorsanız yeşil beyanlarınız bu listeye takılıyor mu?
Ürün sayfası, ambalaj ve reklam metinlerinizdeki çevre beyanlarını birlikte gözden geçirmek için kısa bir görüşme yeterli.